Ergenlik Çağındaki Çocuğunuzda DEHB mi Var?

> Ergenlerin ve gençlerin %8,7'sine DEHB teşhisi konuluyor. Gerçek yaygınlık daha yüksek olabilir.

Parlak zekalı çocuğunuzun neden bir türlü organize olamadığını merak eden bir ebeveyn misiniz? Yoksa beyninizde çok fazla sekme açık olan bir tarayıcı gibi hisseden bir genç misiniz?

Eğer öyleyse, DEHB radarınızda olabilir.

Ortaokul ve liseye geçiş yaparken, gençlerin beyinleri bir dizi değişiklikten geçiyor ve bu da DEHB belirtilerinin ortaya çıkış şeklini değiştirebiliyor. Yeni zorluklar veya eskiden kolay olan şeylerle ilgili mücadeleler görmeye başlayabilirsiniz. Ergenlikle birlikte beklediğiniz duygusal karmaşa, beklenenden bile daha yoğun olabilir.

Bu yazıda, yaygın belirti ve semptomlara, bunların farklı şekillerde nasıl ortaya çıktığına ve incelemek isteyebileceğiniz tedavi seçeneklerine kuşbakışı bir göz atacağız.

Ergenlerde DEHB'nin Yaygın Belirtileri

Ergenlerde DEHB genellikle çeşitli belirtilerle kendini gösterir:

• Odaklanma eksikliği ve dikkat dağınıklığı: Gençler bir göreve odaklanmakta zorlanabilir, tamamlamadan bir aktiviteden diğerine kolayca geçebilirler.
• Düzensizlik ve zaman yönetimi sorunları: Eşyalarını takip etmek ve son teslim tarihlerine uymak özellikle zorlayıcı olabilir.
• Hiperaktivite ve huzursuzluk: Genellikle küçük çocuklara göre daha az belirgin olsa da, gençler kıpır kıpır olabilir veya içsel bir huzursuzluk hissedebilirler.
• Dürtüsellik: Sonuçlarını düşünmeden karar vermek yaygındır.
• Duygusal düzensizlik: DEHB'li gençler yoğun duygular yaşayabilir ve duygusal kontrol konusunda zorlanabilirler.
• Sosyal zorluklar: Sosyal ipuçlarını okuma veya sohbetleri sürdürmedeki zorluklar ilişkileri etkileyebilir.

DEHB'nin Bir Ergenin Hayatını Nasıl Etkilediği

DEHB, bir gencin hayatının çeşitli yönlerini önemli ölçüde etkileyebilir:

• Akademik performans genellikle dikkat dağınıklığı ve düzensizlik nedeniyle zarar görür.
• Sosyal ilişkiler dürtüsellik veya sosyal durumları yanlış yorumlama nedeniyle gerilebilir.
• Uyuşturucu veya alkol denemek, güvensiz seks yapmak veya araç kullanırken mesajlaşmak gibi risk alma davranışları artabilir ve bu da potansiyel olarak tehlikeli durumlara yol açabilir.
• Unutkanlık veya kötü zaman yönetimi nedeniyle kişisel hijyen ve öz bakım ihmal edilebilir.
• DEHB'li gençlerin öz saygı sorunları yaşama olasılığı daha yüksektir
• DEHB'li gençlerin yaklaşık %80'ine ayrıca anksiyete veya depresyon gibi ruh sağlığı sorunları da teşhis edilmektedir.

DEHB Belirtilerinde Cinsiyet Farklılıkları

DEHB'nin cinsiyetler arasında farklı şekilde ortaya çıktığını belirtmek önemlidir. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre, erkek çocuklara kız çocuklarına göre daha sık DEHB teşhisi konulmaktadır (erkekler için yaklaşık %12,9'a karşılık kızlar için %5,6). Uzun bir süre boyunca, DEHB'nin sadece yaşla birlikte kaybolan bir çocukluk rahatsızlığı olduğuna inanıldığı gibi, birçok kişi DEHB'nin sadece “erkeklere özgü bir şey” olduğuna inanıyordu. Teşhis oranlarındaki bu tutarsızlık, DEHB'nin kızlarda daha az yaygın olduğu anlamına gelmez. Araştırmalar giderek daha fazla, belirtilerin cinsiyetler arasında ortaya çıkışındaki farklılıklar nedeniyle kızların genellikle eksik teşhis edildiğini veya yanlış teşhis edildiğini gösteriyor.

Bu cinsiyet farklılıklarını tanımak, ebeveynlerin ve eğitimcilerin DEHB'nin daha az belirgin belirtilerini, özellikle de kızlarda, belirlemesine yardımcı olur. Ayrıca, her bir DEHB belirtisinin erkeklere kıyasla kızlarda nasıl göründüğündeki farklılıkları dikkate alan daha dikkatli ve derinlemesine bir değerlendirme sürecini teşvik eder.

DEHB'li Erkeklerde Daha Sık Görülen Belirtiler

DEHB'li erkeklerde hiperaktif ve dürtüsel belirtiler yaşama olasılığı daha yüksektir. Bu belirtiler genellikle daha dışa dönüktür, bu nedenle öğretmenler ve ebeveynler tarafından fark edilme olasılıkları daha yüksektir.

• Hiperaktivite (örneğin, aşırı koşma, tırmanma veya kıpır kıpır olma)
• Dürtüsellik (örneğin, cevapları pat diye söyleme, başkalarının sözünü kesme)
• Fiziksel saldırganlık veya itaatsizlik
• Sınıfta veya sosyal ortamlarda yıkıcı davranış
• Hareketsiz oturmakta veya oturarak kalmakta zorluk
• Daha belirgin dikkat dağınıklığı (örneğin, gözle görülür şekilde dikkati dağılmış)
• Risk alma davranışları
• Dışsallaştırma sorunları (davranış bozukluğu)

DEHB'li Kızlarda Daha Sık Görülen Belirtiler

Kızlar daha çok dikkatsizlik belirtileri gösterirler ve genellikle bu belirtiler daha içsel olarak ifade edilir. Örneğin, dikkatsiz bir erkek çocuk daha kıpır kıpır olabilirken, dikkatsiz bir kız çocuğu bunun yerine hayal kurabilir. İçselleştirilmiş belirtiler başkaları için o kadar rahatsız edici olmadığından, fark edilme olasılıkları daha düşüktür.

• Dikkatsizlik (örneğin, hayal kurma, “havai” görünme)
• Düzensizlik ve unutkanlık
• Sözel saldırganlık (örneğin, alay etme, isim takma)
• Geri çekilmiş veya utangaç görünme
• Düşük öz saygı ve olumsuz iç konuşma
• Kaygı veya ruh hali değişimleri
• Arkadaşlıkları sürdürmekte zorluk
• İçselleştirme sorunları (duygusal karmaşa)
• “Çok çabalıyor” gibi görünmesine rağmen hala düşük performans gösterme
• Aşırı konuşma veya gevezelik
• Kolayca bunalmak

DEHB'li Gençler İçin Tedavi Seçenekleri

Etkili DEHB yönetimi genellikle çok yönlü bir yaklaşım içerir:

• İlaç Tedavisi: Belirtileri yönetmek için uyarıcılar veya uyarıcı olmayan ilaçlar reçete edilebilir.
• Psikoterapi: Davranışçı terapi ve bilişsel-davranışçı terapi, gençlerin kendilerini daha iyi anlamalarına ve zor duygularla başa çıkmak için başa çıkma stratejileri geliştirmelerine yardımcı olabilir.
• Ebeveyn eğitimi ve desteği: Ebeveynlerin DEHB'yi anlamalarına ve etkili ebeveynlik stratejileri geliştirmelerine yardımcı olmak çok önemlidir.
• Okul temelli müdahaleler: Eğitim ortamındaki düzenlemeler ve destek, akademik sonuçları önemli ölçüde iyileştirebilir.
• DEHB koçluğu: Bir DEHB koçu, organizasyonu, zaman yönetimini ve hedef belirleme becerilerini geliştirmek için kişiselleştirilmiş stratejiler sağlayabilir. Gençler için DEHB koçluğu, yürütücü işlev becerilerini geliştirmeye ve günlük yaşam yönetimi için pratik araçlar geliştirmeye odaklanır.

DEHB ve genç beyni

Ergenlerde DEHB, hem evde hem de okulda önemli zorluklar yaratabilir, ancak anlayış, destek ve tedavi ile belirtilerini yönetmeyi öğrenebilirler. İlaç tedavisi, terapi ve DEHB koçluğu dahil olmak üzere erken müdahale, bir gencin yaşam yörüngesinde önemli bir fark yaratabilir.

DEHB'li her genç benzersizdir. Birinde işe yarayan, diğerinde yaramayabilir. Ebeveynler için çocuğunuzu desteklemenin en iyi yolu, çocuğunuzun ihtiyaçlarına göre uyarlanmış bir destek planı geliştirmek için sağlık uzmanları, eğitimciler ve DEHB koçlarıyla yakın işbirliği yapmaktır.