Question 1

Düzensizlik nedir ve DEHB'yi nasıl etkiler?

Accepted Answer

**DE**HB **beyn**indeki **düzen**sizliğin **nede**nlerini **sa**lt "**dağı**nıklık" **ol**arak **gö**rmek **du**rumu **aş**ırı **basitl**eştirmektir. **Nör**obilim **b**u **ka**osu **ç**ok **n**et **yür**ütücü **iş**lev **bozuk**luklarına **ba**ğlar.

**Gö**rsel **Be**llek **v**e **Ne**sne **Süre**kliliği (**Ob**ject **Perm**anence) **İll**üzyonu:
**Be**bek **pskil**ojisinde "**Ne**sne **Süre**kliliği", **b**ir **ci**sim **gö**rüş **ala**nından **çıkt**ığında **on**un **ha**la **v**ar **old**uğunu **bi**lme **yet**isidir (**C**e-**E** **oyu**nunun **te**meli). **H**er **n**e **ka**dar **yet**işkin **DE**HB'**l**i **bir**eyler "**ge**rçek" **b**ir **ne**sne **süre**kliliği **ku**suru **yaşa**masalar **d**a, **ça**lışma **belle**klerinin **zay**ıflığı **ned**eniyle **be**nzer **b**ir **se**mptom ("**Gö**zden **Uz**ak, **Ak**ıldan **Uz**ak") **yaş**arlar.

**Zi**hin, **sa**dece **o** **a**n **gö**zünün **ön**ünde **du**ran **bi**lgiyi **işl**emeye **oda**klıdır. **Eğ**er **b**ir **fat**urayı **ka**palı **b**ir **çek**meceye **koya**rsanız, **DE**HB **be**yni **o** **fat**uranın **var**lığını **un**utur, **t**a **k**i **o** **çek**meceyi **tes**adüfen **aç**ana **ka**dar. **B**u **yü**zden **DE**HB'**l**i **bir**eyler **bili**nçdışı **b**ir **ha**yatta **ka**lma **meka**nizması **ol**arak **t**üm **eşya**larını, **yapa**cakları **iş**leri, **aç**ık **sek**meleri **gö**rünür (**vi**sual) **b**ir **al**anda, **ya**ni **ma**sanın **üze**rinde **ve**ya **et**rafta "**yı**ğarak" **tut**arlar. **Dağı**nıklık **as**lında **be**ynin **dışsal**laştırılmış **b**ir **ha**rd-**dis**kidir (**Ext**ernal **Wo**rking **Me**mory).

**Do**pamin, **Ye**nilik (**No**velty) **v**e **Sürdür**ülebilirlik:
**Ye**ni **b**ir **dü**zen **si**stemi **ku**rmak: **Ye**pyeni **ku**tular **al**mak, **h**er **şe**yi **etik**etlemek, **do**labı **boş**altmak **mu**azzam **b**ir **do**pamin **kayn**ağıdır (**No**velty). **O** **g**ün **e**v **ha**rika **gö**rünür. **An**cak "**dü**zenli **ol**mak" **b**ir **ke**relik **b**ir **ol**ay (**ev**ent) **de**ğil, **sı**kıcı, **tekr**arlayan **v**e **sı**fır **do**pamin **ür**eten **b**ir "**ba**kım" (**main**tenance) **sür**ecidir.

**DE**HB **be**yni **o** **ye**ni **si**stemi **kur**manın **heye**canını **biti**rdiğinde, **si**stemi **sür**dürmek **iç**in **ge**reken **gü**nlük **o** **uf**ak **adı**mları (**o** **ka**lemi **te**krar **o** **çekm**ecenin **o** **gö**züne **ko**ymayı) **red**deder. **Ye**nilik **kay**bolmuş, **ge**riye **sa**dece **do**pamin **salgı**latmayan **b**ir **an**garya **kal**mıştır. **Si**stem **çö**ker.

**Ka**rar **Fe**lci **v**e **Bil**işsel **Y**ük (**Dec**ision **Fa**tigue):
**Eşy**aları **yer**lerine **ko**ymak (**Org**anize **et**mek), **dış**arıdan **t**ek **b**ir **iş**lem **gi**bi **gö**rünse **d**e **as**lında **se**risel **b**ir **ka**rar **ve**rme **sür**ecidir. **B**ir **ka**lemi **el**inize **aldı**ğınızda **bey**niniz **ş**u **sor**uları **hı**zla **so**rup **ceva**plamak **zoru**ndadır: "**B**u **tük**enmez **ka**lem **m**i **ku**rşun **ka**lem **m**i? **Çal**ışıyor **m**u? **Bu**nun **ye**ri **mas**adaki **ku**tu **m**u **yo**ksa **çe**kmece **m**i? **Çek**mecede **kal**emlere **ayr**ılmış **y**er **do**lu **m**u?".

**Nör**otipik **b**ir **be**yin **bu**nu **san**iyeler **iç**inde **oto**matik **pi**lotta **yap**arken, **DE**HB'**l**i **b**ir **be**yin **h**er **b**ir **eş**ya **iç**in **b**u **sor**uları **ma**nuel **ol**arak **cev**aplar. **Sa**dece 10 **fa**rklı **eş**yayı **top**lamak **be**yni **yüz**lerce **ka**rar **al**maya **ma**hkum **ed**er **v**e **zih**insel **ba**tarya (**Exe**cutive **Lo**ad) **san**iyeler **iç**inde **tü**kenir.

Question 2

DEHB'de düzensizlik ile başa çıkmak için ne yapılabilir?

Accepted Answer

*Amacınız katalog çekimi gibi bir eve ulaşmak değil; sizin nörotypik olmayan beyninize uyum sağlayan, aradığınızı bulduğunuz ve utanmadığınız "Fonksiyonel Bir Düzen" (Functional Organization) yaratmaktır.. Bariyerleri (Kapakları) Söküp Atın (Frictionless Systems): Bir eşyayı yerine koymak 1 adımdan fazla sürüyorsa, o eşya yerine konmayacaktır. Kapaklı kirli sepeti kullanmayın; kapaksız, geniş ağızlı bir sepet alın (Kapağı açmak ek bir bilişsel bariyerdir). Düzenli kullandığınız malzemeler için çekmece yerine masanın üzerinde duran açık, şeffaf kaplar veya dönebilen (Lazy Susan) düzenleyiciler tercih edin. Eylem adımını sıfıra indirin.. Kullanım Noktası Depolaması (Point of Performance): Eşyaları geleneksel "olması gereken" yerlere değil; onları "gerçekte kullandığınız" yerlere koyun. Eğer faturaları her zaman mutfak masasında ödüyorsanız, fatura dosyası çalışma odasında değil, mutfakta bir rafta durmalıdır. Anahtarlarınızı hep girişteki dresuarın üzerine atıyorsanız, anahtarlığı dolabın içine saklamayın; dresuarın üzerine şık bir "Anahtar Kasesi" koyun. Zayıflığınızı kurumsallaştırın.. Şeffaflık Altın Kuraldır (Visual Storage): "Gözden ırak, akıldan ırak" tuzağını yıkmak için şeffaf akrilik kutular, camsız kitaplıklar ve tel sepetler kullanın. Masanızı kâğıt yığınlarından kurtarmak için duvarınıza asacağınız çok gözlü şeffaf veya telli dosyalıklar edinin. İşleri masadan kaldırın ama göz hizasında tutmaya devam edin.. "Biri Girer, Biri Çıkar" Eşiği: Organize etmenin en büyük düşmanı aşırı eşyadır. Alanda ne kadar az eşya varsa, o sistem o kadar zor dağılır. Evinize yeni bir kitap, yeni bir tişört veya yeni bir kupa aldığınızda, mutlaka eskisini kapı dışarı edin (bağışla/çöpe at). Eşya giriş biletini, dışarı atılan eşya ile ödeyin.. Kıyamet Kutunuzla (Doom Box) Barışın: Dağınıklığı tamamen engellemek imkansızdır, o zaman onu sınırlandırın. Evin ana odasına, salona veya çalışma alanına oldukça estetik, büyük ve "Kapaksız" bir sepet koyun. Adı: Her Şeyi İçine At Sepeti. Acil durumlarda (misafir gelirken) veya o an karar vermek istemediğinizde her şeyi oraya atma özgürlüğünü kendinize verin. Sadece haftada veya iki haftada bir (Body Doubling kullanarak) o sepeti sıfırlama kuralı koyun. Dağınıklık böylece tüm eve yayılmaz, tek bir alanda karantinaya alınır.. 5 Dakikalık Mikro-Fırtına (Micro-Sprints): "Evi toplayacağım" demek beyni felç eder. Bunun yerine en sevdiğiniz 2 şarkılık bir çalma listesi açın (yaklaşık 6-7 dakika) ve kendinize şunu söyleyin: *"Sadece bu iki şarkı bitene kadar ne kadar çöp atabilirsem veya ne kadar bardağı mutfağa taşıyabilirsem o kadar. Sonra bırakacağım."* Çoğu zaman ilk adımın sürtünmesi (friction) aşıldığında, beyin bunu bir oyuna çevirip devam etmek isteyecektir.. "Tamamlandı" Yanılgısından Kurtulun: Düzenli olmak varılacak bir varış noktası, sonlu bir iş değildir; yemek yemek veya uyumak gibi her gün dişlilerin dönmesi gereken bir döngüdür (cycle). Eviniz her gün yeniden dağılacaktır, çünkü içinde yaşıyorsunuz. "Yine dağıttım, ben asla beceremeyeceğim" utancını bırakın; sistemin doğası budur. Önemli olan dağılmaması değil, toplamanın eskisinden daha az friction (sürtünme) yaratmasıdır.

Düzensizlik

Nasıl Görünür?

Bilim

Geleneksel Düzen Sistemleri Neden Çöker?

Ne Yapabilirsin?

İlgili Okumalar

Önemli Bilgi

Erken Erişime Katıl