Question 1

Dürtüsellik nedir ve DEHB'yi nasıl etkiler?

Accepted Answer

**Nörob**iyolojik **ol**arak **dürt**üsellik, **be**ynin "**bi**lge **yöne**ticisi" **ol**an **Pref**rontal **Ko**rteks **i**le **be**ynin "**h**az **v**e **ha**reket **me**rkezi" **ol**an **Str**iatum (**v**e **ge**nel **ol**arak **li**mbik **si**stem) **aras**ındaki **ile**tişim **kabl**olarının **ko**puk **olma**sından **kayn**aklanır.

**Ta**lamik **Fi**ltre **By**pass'**ı** (**Fr**en **Ar**ızası):
**No**rmal **b**ir **be**yinde **çev**reden **ge**len **uyar**ıcılar (**ör**neğin **ind**irimde **gö**rülen **b**ir **aya**kkabı **ve**ya **du**yulan **kız**dırıcı **b**ir **s**öz) **Ta**lamus **a**dı **ve**rilen **sa**ntral **böl**gesine **ge**lir. **Bu**radan **ö**n **lo**ba (**pref**rontal **ko**rteks) **gi**der **v**e **be**yin **b**ir **san**iyelik **b**ir **an**aliz **ya**par: "**B**u **ayak**kabıyı **al**acak **bü**tçem **v**ar **m**ı?" **ve**ya "**Pat**ronuma **b**u **şe**kilde **bağ**ırmak **man**tıklı **m**ı?".

**On**ay **ve**ya **r**et **ka**rarı **alın**dıktan **so**nra **ey**leme **ge**çilir. **DE**HB'**l**i **beyi**nlerde **i**se **ö**n **lo**ba **gi**den **b**u **bağ**lantı **ağ**ları **zay**ıftır. **Si**stem, "**Bu**nu **ya**pmak **man**tıklı **m**ı?" **on**ayı **al**mak **ye**rine **si**nyali **di**rekt **ol**arak **mo**tor **bö**lgeye (**har**ekete **ve**ya **kon**uşmaya) **il**etir. **Ey**lem **yapı**ldıktan ***so**nra* **ma**ntık **me**rkezi **de**vreye **gi**rer; **ki**şinin **oc**ağı **batı**rdıktan **b**ir **sa**niye **so**nra **du**yduğu **de**vasa **pişm**anlığın **se**bebi **be**ynin **b**u **gec**ikmeli **sinyal**izasyonudur.

**Zam**ansal **İnd**irgeme (**De**lay **Disc**ounting):
**İn**san **be**yni **nor**malde **gel**ecekte **al**acağı **bü**yük **b**ir **öd**ülü (**ör**neğin **y**ıl **so**nunda **yap**ılacak **bü**yük **b**ir **ta**til), **ş**u **a**n **al**acağı **kü**çük **b**ir **öd**üle (**ör**neğin **bu**gün **si**pariş **edi**lecek **pa**halı **b**ir **ye**mek) **te**rcih **ed**ecek **şe**kilde **evrim**leşmiştir. **An**cak **DE**HB **beyi**nlerinde, **za**man **kö**rlüğü (**ti**me **bli**ndness) **ned**eniyle **gel**eceğin **hi**çbir **nör**olojik **ağı**rlığı **yo**ktur.

"**Zam**ansal **İnd**irgeme" **a**dı **ve**rilen **b**u **kav**ramda **DE**HB **be**yni, **gele**cekteki **ödü**llerin **değ**erini **ina**nılmaz **b**ir **hı**zla **sı**fıra **ind**irger. **Be**yin, "**B**ir **a**y **so**nra 100 **bi**rim **do**pamin **ala**cağım" **fi**krine **h**iç **te**pki **ver**mezken, "**Ş**u **a**n 5 **bi**rim **do**pamin **ala**cağım" **fi**krine **ad**eta **çıl**dırır. **Ya**ni **dürt**üsellik, **be**ynin **gel**eceği **hissed**ememesinin **biy**olojik **b**ir **son**ucudur.

**Do**pamin **Avc**ılığı (**Re**ward-**Hu**nting):
**Te**mel **do**pamin **sevi**yeleri **kr**onik **ol**arak **dü**şük **ol**an **DE**HB **be**yni, **ha**yatta **kala**bilmek **v**e **uy**anık **kala**bilmek **iç**in **sü**rekli **ol**arak **ke**ndine "**do**pamin **şo**kları" **yar**atmak **zoru**ndadır. **Hı**zlı **ve**rilen **b**ir **ka**rar, **inte**rnetten **al**ınan **v**e **ka**rgosu **bek**lenen **ye**ni **b**ir **eş**ya, **ri**skli **b**ir **fiz**iksel **ey**lem **ve**ya **sa**dece **or**tamı **man**ipüle **ed**ip **b**ir **tar**tışma **baş**latmak **be**ynin **ih**tiyaç **du**yduğu **o** **yo**ğun **dop**amini **an**ında **sa**ğlar.

**Be**yin, **uz**un **va**deli **v**e **gü**venli **fay**dalar **ye**rine, **kı**sa **va**deli **v**e **teh**likeli **o** **nöro**kimyasal **uyuş**turucuyu **se**çmeye **ma**hkum **bırak**ılmıştır.

Question 2

DEHB'de dürtüsellik ile başa çıkmak için ne yapılabilir?

Accepted Answer

*Zihninizin içi fren sistemine sahip değilse, o fren sistemini fiziksel dünyaya ve çevrenize dışsal bir donanım (hardware) olarak kurmak zorundasınız. İradenize asla güvenmeyin; sistemlere güvenin.. Dürtü ile Eylem Arasına Yapısal Sürtünme (Friction) Koyun: Sorun "düşünememek" olduğu için, eylemi yavaşlatacak bariyerler inşa edin. Online alışveriş yapıyorsanız kredi kartı bilgilerinizi asla sitelere kaydetmeyin; her seferinde cüzdanı bulup o 16 haneli numarayı tek tek elle girmek zorunda kalmak, o ilginin kaybolması ve ön lobun devreye girmesi için harika bir "fren" süresidir.. Dürtüleri Fizikselleştirin ("Parking Lot" Stratejisi): Yapmak, satın almak veya söylemek istediğiniz o inanılmaz acil şeyi yasaklamayın (kaygı yaratır); sadece park edin. Yanınızda taşıdığınız küçük bir "Dürtü Defteri"ne hemen yazın: *"X kişisine şu mesajı atacağım"* veya *"O kahve makinesini kesin alacağım."* Çoğu dürtü kağıda kaydedildikten (nörolojik yükü dışarı atıldıktan) ve üzerinden 24 saat geçtikten sonra %90 oranında o aciliyetini ve cazibesini yitirir.. Sözel Dürtüsellik İçin "Not Alma" Protokolü: Toplantılarda veya derin sohbetlerde karşınızdakinin sözünü kesme dürtüsünü durduramıyorsanız, elinize bir kalem kağıt alın. Aklınıza gelen o muhteşem fikri anında söylemek yerine kağıda bir iki kelimeyle not edin. Fikrin kaybolmayacağını bilen zihin sakinleşir ve karşınızdaki kişinin cümlesini bitirmesine izin verebilirsiniz.. "10-10-10" Kuralını Otomatikleştirin: Büyük veya dürtüsel bir karar almanın eşiğindeyken kendinizi durdurmaya çalışın ve bu acımasız soruyu sorun: *"Bu eylemin sonuçları 10 dakika sonra, 10 ay sonra ve 10 yıl sonra beni nasıl etkileyecek?"* O anki heyecan (ayakkabıyı almak) 10 dakika sonra harika hissettirebilir, ancak 10 ay sonra o ayakkabıyı unutup borcunu ödüyor olma gerçeği, zaman körlüğünü bir anlığına delebilir.. Dışsal Sorumluluk (Accountability) Satın Alın: Bütçenizi kolayca sabote edebiliyorsanız, banka hesaplarınıza ailenizden veya eşinizden birinin ortak onayını zorunlu kılan limitler koyun. Önemli bir mail atmadan (özellikle öfkeliyken) önce muhakkak *"Sence bu mail iyi oldu mu?"* diyeceğiniz bir Body Double (Gövde İkizi) edinin. O bir saniyelik duraksama hayat kurtarır.. "Bedensel Harita" (Somatic Marker) Farkındalığı: Dürtü, zihne düşmeden önce bedende bir duygu yaratır. Dürtüsel bir hamle yapmadan hemen önce ellerinizin terlediğini, midenizin kasıldığını, kalp atışınızın veya nefesinizin hızlandığını fark edersiniz. Mindfullness (Bilinçli Farkındalık) pratikleri, bedenin bu ilk uyarılarını *"Şu an dürtüsel bir moda giriyorum"* şeklinde anında okumanızı ve eylemi motorunuz ısınmadan soğutmanızı sağlar.. Dopamin Açlığını Sağlıklı Yollarla Doyurun: Beyniniz o gün inanılmaz bir yenilik arayışındaysa ve dürtüsel alışveriş yapmaya meyilliyseniz; ona daha ucuz ve zararsız bir dopamin kaynağı verin. Yeni ve yoğun tempolu bir egzersiz deneyin, daha önce hiç gitmediğiniz bir yoldan eve dönün veya heyecan verici ve çok acılı yabancı bir yemeği sipariş edin. Beyne istediği "tehlike ve yenilik" illüzyonunu kontrollü yollarla vererek asıl hasarın önüne geçin.

Dürtüsellik

Nasıl Görünür?

Bilim

Dürtüsellik = Cesaret Değildir

Ne Yapabilirsin?

İlgili Okumalar

Önemli Bilgi

Erken Erişime Katıl